Borsa borsa borsa…
Bu aralar herkes borsayla yatar, borsayla kalkar oldu. Borsanın ötesinde, dolar acaba ne kadar olacak, patlama yapacak mı? Malum New York Borsası bizim dansöz Asena’yı geçmiş durumda (hem kıvırtma, hem de olayları bakımından =:-)). Bazen yolunda gitmeyen şeyler için, “hay ben bunu bulanın …” gibi cümleler kurarız. Peki borsa nasıl gündeme gelmiş, merak ettiniz mi? Eğer merak ettiyseniz, size bu yazıyı hazırladım, “hay ben borsayı bulan …’nın ….” cümlesinde noktalı yerleri tamamlayabilmeniz için =:-)
Okul kitapları da dahil olmak üzere neredeyse bütün kitaplar, akademik metinler vs. tanımlarla başlar. O yüzden ben de önce bir borsa tanımı yapayım:
Borsa, hisse senetlerinin, emtialarin (ticari malların) ve başka enstrümanların ticaretinin yapıldığı yerlerdir. Sermaye Borsaları, değerli evrakların (menkul kıymetlerin) ticaretinin yapıldığı kurumsal piyasalardır. Kendine özgü kuralları ve standartları vardır.
Hisse senedi, bono ve tahviller genellikle menkul kıymetler borsalarının içerisinde ticareti yapılageldiği halde, döviz ticareti için döviz borsaları (foreign exchange market) veya mal ticareti için emtia borsaları (commodity exchange) vardır.[1]
Bilinen en eski borsa, belli bir fiyat listesi hazırlayarak her türlü hisse senedi ve tahvili satışa sunan ve bunu takas yoluyla veya satış yaparak ya da başka şekilde paranıza para kazandıran tek yer Jonathan’ın kahve dükkanıdır anlamına gelen, The Course of the Exchange and other things at this office at Jonathan’s Coffee House şeklinde bir reklamla duyuran John Castaing tarafından 1689 yılında kurulmuştur. Bu durumda caddeler, sokaklar ve tüm kahve salonları tıpkı Jonathan gibi aynı işi yapmaya kalkışan karaborsası seyyar borsa simsarlarıyla dolunca, piyasa yerinde bir deyimle allak bullak olmuş ve sonuçta bunun önünü kesmek amacıyla 1565 yılında Sir Thomas Gresham (1519-1579) başkanlığında ve Royal Exchange adı altında İngiltere kraliyeti tarafından ilk borsanın kurulması yönünde çalışmalara başlanmıştır. Ancak kraliyete ait özel bir kuruluş olarak 1571 yılında I. Elizabeth (1533-1603) tarafından resmi açılışı gerçekleştirilen bu ilk borsa, 1939 yılında ticarete kapatılmış olup şu anda yerinde bir alış-veriş merkezi bulunmaktadır.
İlk düzenli borsa, 3 Mart 1801 yılında açılmış ama hisse satışları gizli tutulmuştur. Satışların halkın takip edebileceği şekilde açık olarak idare edildiği ilk borsa ise 1986 yılında kurulmuş olup, bugün hala geçerli olan ve dünya para piyasasında kısaca ticaretin kalbinin attığı yer olarak anılan, içinde ünlü İngiliz saat kulesi Big Bang’in de bulunduğu ticaret meydanında yer almaktadır. Bu doğrultuda her gün kulakları sağır eden bir uğultu ve gürültünün hakim olduğu, yüksek sesle hisse senetlerinin durumunu bildirmelerinin yanı sıra indiğini, çıktığını ya da ne durumda olduğunu bir takım özel işaretlerle halka duyuran borsa simsarlarının alım satım yaptığı ve bugün dünyanın en önde gelen borsası olan Londra borsası mesai saatinin bitimi, yazar panoların ve bilgisayarların susmasıyla derin bir sessizliğe gömülmekte, ama ertesi gün aynı tempoda çalışmaya başlamaktadır. Tarihte İkinci Dünya Savaşı‘nın başlamasıyla altı gün kapalı kalan borsa, ilk şoku atlatmasının ardından aynı hızla çalışmaya devam etmiş ve sadece V2 roketlerinden birinin binaya çarptığı gün kapalı kalmıştır. [2]
Peki şu anda yerle bir olan New York Borsası’nın tarihçesi nasıl?
Dünyanın en büyük borsası olan New York Borsası, ilkin 17 Mayıs 1972 yılında 24 broker ile resmi olarak çalışmaya başlamıştır. Bugün modern dilde broker olarak adlandırılan borsa simsarlarının Çınar Ağacı Anlaşması adıyla bilinen (Buttonwood Agreement) ve bu nedenle üzerinde çınar ağacı resmi olan sözleşme dökümanını imzaladığı anda kaderinin değişeceği borsa kısaca Wall Street olarak anılmaktadır. [3]
Türkiye’de ise borsanın tarihi Osmanlının son dönemlerine kadar uzanmakla (özellikle bono piyasası) birlikte 1970 ve 1980 lerin ilk yarısında, mekan olarak Sirkeci Vakıf Han’da bir tür tezgah üstü piyasa (OTC; over the counter) şeklinde faaliyette bulunuyordu. (Tezgah üstü piyasalarda, sermaye piyasasına aracılık eden kurumlar, kendi aralarında bir borsanın belirleyici kural ve tüzüklerine uyma zorunluğu duymadan işlem (alım/satım) yaparlar.Bugün en gelişmiş piyasalardan biri olan Amerika Birleşik Devletlerinde bazı küçük işlem hacmine sahip firmalar, borsa haricinde OTC olarak işlem görürler.) İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), konjektürel gelişmeler sonucu, hisse senetlerinin ticaretinin düzenlenmesi ve standartlaştırılması amacıyla 1986 yılında Karaköy-Tophane’de faaliyete geçmiş bulunmaktaydı. Günümüzde, kendi modern binasıyla İstinye’de faaliyetini sürdürmektedir. İlk zamanlarda az sayıda şirket, düşük işlem hacmi ve Türk ekonomisine endeksli hareket eden İMKB, günümüzde Hisse Senetleri Piyasası’nda 330′dan fazla şirketin hisse senedi, Tahvil ve Bono Piyasası’nda ise devlet tahvili ve hazine bonolarının yoğun olarak işlem gördüğü bir borsa haline gelmiştir. Hisse Senetleri Piyasası’nda günlük ortalama 1 milyar Dolar, Tahvil ve Bono Piyasası’nda ise günlük ortalama 8,5 milyar dolarlık işlem hacmiyle dünya ekonomileriyle entegre bir şekilde faaliyetini sürdürmektedir. [4]
[1] http://tr.wikipedia.org/wiki/Borsa
[2] İlklerin Kitabı – Trevor Homer – Pegasus Yayınları – 1. Baskı – Sayfa: 287/288
[3] İlklerin Kitabı – Trevor Homer – Pegasus Yayınları – 1. Baskı – Sayfa: 288/289
Son Yorumlar